1800-lågorájes gitta boahtteájggáj

Suoddjimparkaj histårjjå álgij USA:an 1872 Klippiga bergen bájkijn, nammadum Yellowstone, suoddjiduvvá suoddjimpárkkan.

 

Sonfjället suoddjimpárkka. Foto: Fotograftina

Mijá Atlanta bielen, svierik polárraåtsådiddje Adolf Erik Nordenskiöld 1880 jagen, vuosstájvásste suoddjimvuohke luluj sajájdahteduvvat svierik ja nuorttarijkaj miehtsijda.

Gålmmå jahkelåge maŋebut, Karl Starbäck tjálij oajvvadusáv rijkkabäjvváj mij ålliduváj árvvádallamis 1907. Danna lájteduváj ”människan av stundens vinningslystnad dikterade, hänsynslösa ingrepp i naturen”.

Aktse párka 1909

Oasálasjvuohta båhtusav vattij Svierik biehtsemáno 25.b.1909 oattjoj luonndosuoddjimlágav mij láhkamierredij suoddjimpárkkahámev.. Sämmi jage mierreduváj Svierik vuostasj rijkkan Europan galgaj vuododit aktse suoddjimpárka: Hamra, Garphyttan, Ängsö, Gotdska Sandön, Ábeskovvu, Bielljegajsse, Sarek, Stuor Muorkke ja Sonfjället.

Åvddånibme dan maŋŋela manáj viehka suojmma. Gietjav ådå párka sjaddin 1918 ja 1962 gaskan ja 1982 ja 2002 gaskan vil lågenanguokta. Kostermera suoddjimpárkka l maŋemus vuododum. Rabáduváj ragátmáno 9.b. 2009 gånågisás Carl XVI Gustaf.

Ådå plána 

Vuostasj suoddjimpárka vuododuvvin viehka vuorbe milta estehtalasj jali turissta árvojs. Juogadus lij tjavgga tjalmostahtedum nuortasj ednamdajvajda gå buojkulvissan merrasuollulagá ällim åbbå åvdåstum.

Prosässa suoddjidimpárkajt vuododit la åvddånam jagij tjadá, goappátjagá bájkij válljima gáktuj. Ådå suoddjimpárkkaplána ja gåktu aktijbarggo vuododuvvá. Ådå suoddjimpárkkaláhka dåhkkiduváj 2008 jagen, tjielggasap dåbddomerkaj ja tjadnusijn Rijkajgasskasasj Luonndogáhttimunijåvnå njuolgadusájda.

 

Kosterhavet suoddjimpárkka. Foto: Lars-Ove Loo

Moadda stuorábu - ienep ådå

Suoddjimpárkkaplána galggá ållestit 29 suoddjimpárkaj udnásj värmmádagáv. Plánanlij 13 ådå bájke, massta akta l tjadáduvvam - Kostermera suoddjimpárkka - mij la vuostasj suoddjimpárkka merra tjalmostahttemijn.

Suoddjimpárkka plánan gávnnuj aj vijdedit moadda suoddjimpárkajt ma gávnnuji. Skuleskogen ja Hamra li dálátji vijdeduvvam. Vijdedibme l aj álgadum Tivedena ja Björnlandeta suoddjimpárkajs. Sarek ja Gotska Sandön vil listan gávnnuji.

Boahtteájge suoddjimpárka 

  • Arktalasj duottar Taavavuomen, Norrbottena lenan
  • Giebbnegájsse, Norrbottena lenan
  • Vålådalen-Sylarna Jämtlánda lenan
  • Jieggegåbtjådum Blaikfjället, Västerbottena lenan
  • Västra Åsnen Kronoberga lenan
  • Bästeträsk, Gotlándan
  • Reivo norrbottena lenan
  • Vindelfjällen Västerbottena lenan
  • Rogen-Juttulslätten Dalarna ja Jämtlánda lenan
  • Koppången Dalarna lenan
  • Nämndöskärgården Stockhålma lenan
  • Sankt Anna Östergötlánda lenan

Luonndogáhttimdåjmadahka l ´lgadam bargov Åsnena suoddjimpárkajn. Vålådalen-Sylarna l åvddåbarggo.

Värálda tjáppemus

Nåv gåk Svierigij, ienemus rijkajn li suoddjimpárka. Moadda dajs li väráltdåbdos rijkalasj árvvogávne. Stora barriärrevet Australian, Grand Canyon ja Yellowstone USA:an, Serengeti Tanzanian ja Galapagosöarna Ecuadoran.Moattea majt máhttá nammadit. 

Ienep diededibme gávnnu webbabiele dárogirelak ja ieŋŋgisgielak åsijn.